భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) లో ఇటీవలి కాలంలో దాదాపు 100 నుండి 120 మందికి పైగా సీనియర్ శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక నిపుణులు ఒకేసారి స్వచ్ఛంద రాజీనామా లేదా ముందస్తు పదవీ విరమణ (VRS) వైపు మొగ్గు చూపడం దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద కలకలం రేపింది. గగన్‌యాన్, చంద్రయాన్-4 వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక అంతరిక్ష ప్రయోగాల వేళ ఈ పరిణామం చోటుచేసుకోవడంతో కేంద్ర అంతరిక్ష శాఖ (DoS) వెంటనే అప్రమత్తమై, రాజీనామా నిబంధనలను మరింత కఠినతరం చేస్తూ జూలై 14న కొత్త మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది.

ప్రధాన కారణాలు

ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగం విస్తరణ: భారతదేశంలో ప్రైవేట్ అంతరిక్ష రంగం, స్టార్టప్‌లు, ఏరోస్పేస్ సంస్థలు వేగంగా ఎదుగుతుండటంతో, అనుభవజ్ఞులైన ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలకు భారీ జీతాలు, ఆకర్షణీయమైన ప్యాకేజీలతో ప్రైవేట్ సంస్థలు అవకాశాలు కల్పిస్తున్నాయి.

ప్రయోగాల్లో జాప్యం: గగన్‌యాన్ జీ1 టెస్ట్ ఫ్లైట్, ఎస్‌ఎస్‌ఎల్‌వీ వంటి కీలక ప్రయోగాలు అనుకున్న సమయానికి జరగకుండా వాయిదా పడుతుండటం కొంత అసంతృప్తికి దారితీసింది.

ఇస్రోలో చిన్న పరిపాలనా లేదా సాంకేతిక అనుమతులకు కూడా చైర్మన్ కార్యాలయంపైనే ఆధారపడాల్సి వస్తోందని, దీనివల్ల క్షేత్రస్థాయిలో నిర్ణయాలు ఆలస్యమవుతున్నాయనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి.

కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న కఠిన చర్యలు

గగన్‌యాన్ వంటి జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రాజెక్టులలో పనిచేస్తున్న గ్రూప్-‘ఏ’ స్థాయి సైంటిస్టుల రాజీనామాలను లేదా వీఆర్‌ఎస్ దరఖాస్తులను ఇకపై సాధారణ ప్రక్రియగా (రొటీన్‌గా) ఆమోదించకూడదని కేంద్రం స్పష్టం చేసింది.

నిర్ణయాధికారం మార్పు: 2020 నాటి రూల్స్ ప్రకారం ఇప్పటివరకు ఇస్రో స్థానిక కేంద్రాల డైరెక్టర్లకే రాజీనామాలు ఆమోదించే అధికారం ఉండేది. కానీ తాజా ఆదేశాల ప్రకారం, ఆయా దరఖాస్తులను డైరెక్టర్ల సిఫారసులతో కలిపి నేరుగా డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ (DoS) కు పంపాల్సి ఉంటుంది. తుది నిర్ణయం కేంద్ర స్థాయిలోనే జరుగుతుంది.

కీలక కేంద్రాలపై నిఘా: యూఆర్ రావు శాటిలైట్ సెంటర్ (URSC) నుంచి దాదాపు 80 మంది, విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC) నుంచి 20 మందికి పైగా రాజీనామా చేసిన వారిలో ఉన్నారు. ఇందులో చంద్రయాన్-3 ల్యాండింగ్ ప్రక్రియలో కీలక పాత్ర పోషించిన ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్ ఆదిత్య రాళ్లపల్లి, LVM-3 ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ విక్టర్ జోసెఫ్ వంటి ప్రముఖులు కూడా ఉన్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

అధికారుల స్పందన

ఇస్రో చైర్మన్ స్పందన: "పెద్ద సంస్థల్లో ఉద్యోగులు రావడం, వెళ్లడం సహజం. అయితే కీలక ప్రాజెక్టులు దెబ్బతినకుండా ఉండేందుకే కేంద్రం ఈ కఠిన నిర్ణయం తీసుకుంది. ఒకరు వెళ్లినా ఆ బాధ్యతలను మరొకరికి అప్పగించేలా ఇస్రో ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు చేస్తోంది" అని ధీమా వ్యక్తం చేశారు.

"పరిపాలనాపరమైన భద్రత కోసమే ఈ మెమొరాండం జారీ చేశాం. నిర్ణయాలు మరింత పరిణతి చెందిన (Mature Level) స్థాయిలో జరగాలన్నదే ప్రభుత్వ ఉద్దేశం" అని పేర్కొన్నారు.